Госці прыехалі, каб расказаць аб дзейнасці вышэйшай дзяржаўнай навуковай арганізацыі Беларусі і аб тым, як наладжана супрацоўніцтва з установамі адукацыі.

На мерапрыемстве прысутнічалі дырэктар Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа акадэміі навук Ігар Капылоў, дырэктар Інстытута гісторыі акадэміі навук Вадзім Лакіза, загадчык аддзела археалогіі першабытнага грамадства Інстытута гісторыі акадэміі навук Максім Чарняўскі, а таксама навуковыя супрацоўнікі гэтага аддзела Сяргей Ліневіч і Аляксандра Вайтовiч. Дарэчы, Максім Чарняўскі з’яўляецца сынам вядомага археолага Міхаіла Чарняўскага, які ў 1960-я гады праводзіў даследаванні краснасельскіх крэмневых шахт.

У сваім выступленні Ігар Капылоў адзначыў, што часта бывае ў розных рэгіёнах Беларусі, але найбольш яму падабаецца прыязджаць на Гродзеншчыну:

— Тут адметная гісторыя, асаблівая прырода, незвычайна гасцінныя і добрыя людзі. У Ваўкавыску я ўпершыню. Першае ўражанне — цікавы, прыгожы, дагледжаны горад з вялікай гісторыяй. Дзякуй кіраўніцтву раёна, упраўленню адукацыі райвыканкама, дырэктарам гімназіi № 1 і СШ № 5 за тое, што запрасілі і далі магчымасць выступіць перад аўдыторыяй.

Звяртаючыся да моладзі, якая сабралася ў зале, і педкалектыву, кіраўнік Інстытута мовазнаўства падкрэсліў важнасць патрыятычнага выхавання:

— Неабходна любіць сваю родную зямлю, сваю Айчыну, бо іншай у нас няма. А каб быць патрыётамі сваёй Радзімы, трэба вучыць гісторыю, шанаваць культуру і ведаць мову. Менавіта праз мову мы беражом гістарычную памяць, памяць пра наш народ, падзеі і даты. У мове адлюстроўваецца ўся наша ідэнтычнасць. Вядома, што ў розных частках свету на моўнай аснове часам узнікаюць канфлікты. Нашай краіне ўдалося гэтага пазбегнуць. У Беларусі дзве дзяржаўныя мовы. Гэта вельмі дэмакратычны падыход. Ужо з цягам амаль цэлага стагоддзя наш інстытут, створаны ў 1929 годзе, вывучае родныя для нашай культуры мовы. Інстытут мовазнаўства імя Янкі Купалы НАН Беларусі — адзіная ў краіне навуковая ўстанова, якая займаецца праблемамі нармалізацыі сучаснай беларускай мовы. Тут праводзяцца фундаментальныя і прыкладныя даследаванні па розных напрамках.

Ігар Капылоў расказаў аб работах, аўтарамі якіх з'яўляюцца супрацоўнікі інстытута: гэта падручнікі граматыкі, розныя навучальныя дапаможнікі, перакладныя, тэрміналагічныя, дыялектныя, тлумачальныя слоўнікі, электронныя рэсурсы і мн. інш. Асобна спыніўся на першым у гісторыі Беларусі і Кітая «Кітайска-беларускім і беларуска-кітайскім слоўніку», які ўжо шырока выкарыстоўваецца ў навучальных установах КНР. Начальнік упраўлення адукацыі Ваўкавыскага райвыканкама Пётр Красько адзначыў, што ў гімназіі № 2 г. Ваўкавыска вось ужо на працягу 6 гадоў вывучаюць кітайскую мову і культуру, таму падобны слоўнік быў бы ў гэтай установе якраз да месца. Ігар Капылоў паабяцаў вырашыць пытанне з перадачай ваўкавыскай гімназіі некалькіх экземпляраў гэтай кнігі.

Напрыканцы свайго выступлення ён запрасіў навучэнцаў школ і гімназій Ваўкавышчыны наведаць Музей старажытнабеларускай культуры Інстытута мовазнаўства і перадаў СШ № 5 і раённай бібліятэцы «Лексічны атлас беларускіх народных гаворак», выпушчаны ў 5 тамах. Кожны том лексічнага атласа складаецца з дзвюх частак: карты i каментары да iх. У атласе пераважаюць карты, на якіх адлюстраваны абазначальныя сродкі розных лексіка-тэматычных груп гаворак беларускай мовы, змяшчаюцца таксама карты па семантыцы, словаўтварэнні і акцэнталогіі. А бібліятэчную калекцыю гімназіі № 1 папоўніць кніга «Беларуская мова ад А да Я». У кнiзе, сааўтарам якой з’яўляецца кіраўнік Інстытута мовазнаўства, у папулярнай форме расказваецца пра галоўныя падзеі ў гісторыі развіцця нацыянальнай мовы, яе адметныя рысы, знакавыя пісьмовыя помнікі і сучасныя слоўнікавыя выданні. Прыводзяцца цікавыя моўныя факты, выказванні паэтаў і пісьменнікаў пра роднае слова, самабытная лексіка, прыказкі, якія адлюстроўваюць каларыт беларускай мовы.

Вадзім Лакіза расказаў, чым займаецца Інстытут гісторыі НАН Беларусі і наколькі важныя археалагічныя даследаванні, якія даюць магчымасць сучаснікам папоўніць свае веды аб гісторыі, адчуць сувязь часоў. Ён падкрэсліў, што адным з найважнейшых паказчыкаў паспяховасці прафесійнай дзейнасці навуковага работніка з’яўляецца наяўнасць публікацый:

— Напрыклад, цяпер мы працуем над стварэннем «Гісторыі Беларусі» ў 10 тамах. Кніга будзе цікавая шырокаму колу чытачоў. Гэта навукова-папулярнае выданне, у якім навуковы змест прадстаўлены ў яркай і лёгкай для ўспрымання форме з вялікай колькасцю ілюстрацый. Гэтая кніга — зборнік найбагацейшых фактаў з гісторыі нашай краіны.

Вадзім Лакіза адзначыў, што Ваўкавыскі раён па праву можа ганарыцца сваёй шматвекавой гісторыяй, археалагічнымі помнікамі, культурнай спадчынай і асобна адзначыў краснасельскія крэмнездабывальныя шахты:

— Гэта найцікавейшы археалагічны аб'ект. Ёсць задумка зрабіць яго прывабным турыстычным месцам, свайго роду археалагічным музеем пад адкрытым небам.

У прыклад ён прывёў археалагічны комплекс на рацэ Менцы, размешчаны каля вёскі Гарадзішча Мінскага раёна. У 2023 годзе тут пачаліся найбуйнейшыя ў гісторыі нашай краіны археалагічныя даследаванні помнікаў старажытнарускага перыяду.

— Была прыцягнута вялікая колькасць валанцёраў, студэнтаў, школьнікаў і проста неабыякавых людзей, якія сваімі рукамі жадаюць здабыць артэфакты для разумення гісторыі роднай краіны. Падчас раскопак былі знойдзены ўнікальныя драўляныя канструкцыі і артэфакты, якія дазволілі зрабіць новыя высновы аб гісторыі беларускай сталіцы. Фактычна, беларускія археолагі даказалі, што Мінск старэйшы не менш як на 70 гадоў. Важна, што даследаванні археолагаў і ўнікальныя знаходкі стануць здабыткам грамадства — тут плануецца стварыць музей.

Вадзім Лакіза запрасіў школьнікаў узяць удзел у археалагічных раскопках, якія арганізуюцца ў розных частках нашай краіны, а таксама наведаць археалагічную навукова-музейную экспазіцыю Інстытута гісторыі. Ён перадаў гімназіі № 1 г. Ваўкавыска кнігі, да стварэння якіх мае непасрэднае дачыненне Інстытут гісторыі НАН Беларусі.

Источник: https://volkovysknews.by